Ngày phát hành: 23/01/2026
Chuyên mục: Chính sách & Pháp lý / Giao thông Vận tải
Đơn vị thực hiện: Nhóm Chuyên gia ESG – Công ty Cổ Phần Carbon Credit Viet Nam
Từ ngày 01/01/2026, ngành hàng không Việt Nam đã chính thức bước vào một kỷ nguyên mới khi Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) đăng ký tham gia Giai đoạn 1 của CORSIA (Chương trình Bù đắp và Giảm thiểu Carbon cho Hàng không Quốc tế).
Quyết định này đồng nghĩa với việc các chuyến bay quốc tế xuất phát từ Việt Nam sẽ không còn được “xả thải miễn phí”. Các hãng hàng không nội địa (Vietnam Airlines, Vietjet Air, Bamboo Airways) bắt buộc phải theo dõi lượng phát thải CO2 và mua tín chỉ carbon để bù đắp cho phần phát thải vượt mức cơ sở (baseline). Đây là áp lực chi phí trực tiếp, dự báo sẽ tác động đến giá vé máy bay và cước phí vận tải hàng hóa (air freight) trong thời gian tới.
1. BỐI CẢNH: CORSIA LÀ GÌ VÀ TẠI SAO VIỆT NAM THAM GIA?
CORSIA là cơ chế toàn cầu do Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) thiết lập nhằm mục tiêu tăng trưởng trung hòa carbon (Carbon Neutral Growth) từ năm 2020.
- Cơ chế hoạt động: Các hãng hàng không phải bù đắp lượng phát thải CO2 tăng thêm so với mức phát thải của năm 2019 (đã điều chỉnh còn 85% mức 2019 cho giai đoạn 2024-2035).
- Tại sao bây giờ? Giai đoạn 2021-2023 là tự nguyện. Từ 2027 là bắt buộc đối với hầu hết các quốc gia. Việt Nam chủ động tham gia từ 2026 thể hiện cam kết mạnh mẽ với Net Zero, đồng thời giúp các hãng bay nội địa “tập dượt” trước khi quy định trở nên ngặt nghèo hơn.
2. GÁNH NẶNG TÀI CHÍNH CHO CÁC HÃNG BAY VIỆT
Việc tham gia CORSIA đặt ra bài toán chi phí (OPEX) hóc búa cho các CEO ngành hàng không:
2.1. Chi phí mua tín chỉ carbon (Carbon Credits)
Các hãng bay phải mua tín chỉ từ thị trường tự nguyện để bù đắp. Tuy nhiên, ICAO quy định rất khắt khe về loại tín chỉ được chấp nhận (CORSIA Eligible Emissions Units).
- Dự báo: Khi nhu cầu hàng không phục hồi mạnh mẽ hậu suy thoái kinh tế, lượng phát thải sẽ vượt xa mức nền 2019.
- Tác động: Với giá tín chỉ carbon chất lượng cao (như Gold Standard hay Verra) dao động từ $10 – $20/tấn, chi phí tuân thủ có thể lên tới hàng chục triệu USD mỗi năm cho một hãng hàng không quy mô lớn.
2.2. Áp lực đầu tư đội tàu bay mới
Để giảm lượng tín chỉ phải mua, cách tốt nhất là giảm phát thải trực tiếp. Điều này buộc các hãng phải đẩy nhanh lộ trình thay thế các máy bay cũ (tuổi đời >15 năm) bằng các dòng máy bay thế hệ mới (như A321neo, B787-10) tiết kiệm nhiên liệu hơn 15-20%. Đây là gánh nặng CAPEX (chi phí vốn) khổng lồ.
3. CƠ HỘI CHO NGÀNH NHIÊN LIỆU HÀNG KHÔNG BỀN VỮNG (SAF)
Trong “nguy” có “cơ”. CORSIA chính là động lực thúc đẩy thị trường Nhiên liệu Hàng không Bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF).
- Cơ chế khuyến khích: ICAO cho phép các hãng hàng không sử dụng SAF được giảm nghĩa vụ mua tín chỉ carbon.
- Tiềm năng Việt Nam: Việt Nam có nguồn nguyên liệu sinh khối dồi dào (mỡ cá tra, dầu ăn thừa, phụ phẩm nông nghiệp) để sản xuất SAF.
- Thực tế: Petrolimex Aviation và các đối tác đang nghiên cứu xây dựng nhà máy SAF đầu tiên. Nếu thành công, Việt Nam không chỉ tự chủ nhiên liệu xanh mà còn trở thành trung tâm cung cấp SAF cho khu vực, biến chi phí tuân thủ thành doanh thu xuất khẩu.
4. TÁC ĐỘNG ĐẾN DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU (LOGISTICS)
Không chỉ các hãng bay chịu ảnh hưởng, các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ vận tải hàng không (đặc biệt là hàng điện tử, linh kiện, thủy sản tươi sống) cũng sẽ thấy tác động lan truyền:
- Cước phí tăng: Các hãng bay/forwarder có thể áp dụng phụ phí “Carbon Surcharge” vào giá cước vận chuyển (Air Freight) để bù đắp chi phí CORSIA.
- Yêu cầu báo cáo Scope 3: Các chủ hàng (như Samsung, Apple, Nike) sẽ yêu cầu đơn vị vận chuyển cung cấp số liệu phát thải của từng lô hàng để họ tính toán Scope 3. Doanh nghiệp logistics Việt Nam cần nâng cấp hệ thống để đáp ứng yêu cầu dữ liệu này.
5. KHUYẾN NGHỊ CHIẾN LƯỢC
Đối với Hãng hàng không:
- Chiến lược Hedging Carbon: Mua trước các hợp đồng tương lai tín chỉ carbon (Carbon Futures) để chốt giá, tránh rủi ro giá tín chỉ tăng vọt vào cuối kỳ tuân thủ (2027).
- Hợp tác phát triển SAF: Ký kết các hợp đồng bao tiêu (off-take agreements) với các nhà sản xuất SAF trong nước để đảm bảo nguồn cung dài hạn.
Đối với Doanh nghiệp Logistics & Chủ hàng:
- Tối ưu hóa đa phương thức: Xem xét chuyển đổi một phần hàng hóa từ đường hàng không sang đường biển (Sea-Air) đối với các đơn hàng không quá gấp để giảm chi phí carbon.
- Đàm phán minh bạch: Yêu cầu hãng bay/forwarder tách bạch khoản phụ phí carbon trong báo giá để dễ dàng kiểm soát và báo cáo.
6. KẾT LUẬN
Việc tham gia CORSIA từ 2026 là lời khẳng định rằng Hàng không Việt Nam đã sẵn sàng hội nhập vào “luật chơi xanh” của thế giới. Bầu trời không còn là nơi xả thải miễn phí.
Trong ngắn hạn, đây là thách thức về chi phí. Nhưng trong dài hạn, nó sẽ sàng lọc thị trường, giữ lại những hãng hàng không có năng lực quản trị hiệu quả và hạm đội bay hiện đại, thân thiện với môi trường.
Về chúng tôi: Báo cáo này được biên soạn bởi Nhóm Chiến lược & Chính sách ESG thuộc Công ty Cổ Phần Carbon Credit Viet Nam. Chúng tôi cung cấp giải pháp tính toán dấu chân carbon cho lĩnh vực logistics và tư vấn chiến lược mua tín chỉ carbon CORSIA.
