Lời dẫn từ Nhóm Chuyên gia:
Trong quá trình đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp Việt Nam lập báo cáo phát triển bền vững, chúng tôi – Công ty Cổ Phần Carbon Credit Viet Nam – nhận thấy một thực tế phổ biến: nhiều doanh nghiệp hiểu rằng mình cần lập báo cáo ESG/PTBV, nhưng lại không biết bắt đầu từ đâu và theo quy trình như thế nào.
Câu hỏi thường gặp nhất là: "Chúng tôi nên theo chuẩn GRI hay ISSB? Hai chuẩn này khác nhau như thế nào? Quy trình cụ thể gồm những bước gì?" Sự bối rối này hoàn toàn có thể hiểu được, bởi bối cảnh báo cáo bền vững toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng với nhiều khung pháp lý song song.
Bài viết này được biên soạn dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của chúng tôi, kết hợp với nghiên cứu các tài liệu hướng dẫn chính thức từ GRI và IFRS Foundation. Mục tiêu là cung cấp cho Quý doanh nghiệp một lộ trình 6 bước rõ ràng, có hệ thống để lập báo cáo phát triển bền vững chuẩn quốc tế – từ khâu chuẩn bị, đánh giá trọng yếu, thu thập dữ liệu, đến hoàn thiện và công bố báo cáo.
1. Tổng quan: GRI và ISSB – Hai chuẩn mực hàng đầu thế giới
| Tiêu chí | GRI Standards | ISSB (IFRS S1/S2) |
|---|---|---|
| Đối tượng chính | Đa bên liên quan (nhân viên, cộng đồng, cơ quan quản lý, xã hội dân sự) | Nhà đầu tư, tổ chức tín dụng, chủ nợ |
| Góc nhìn trọng yếu | Impact Materiality (tác động của DN ra bên ngoài) | Financial Materiality (tác động vào giá trị DN) |
| Phạm vi chủ đề | Toàn diện ESG (Kinh tế, Môi trường, Xã hội) | Hiện tại: S1 (chung) + S2 (khí hậu); Tương lai: mở rộng |
| Tính bắt buộc | Tự nguyện toàn cầu (được tham chiếu bởi nhiều sàn CK) | Bắt buộc tại 37 quốc gia (chiếm 60% GDP toàn cầu) |
| Mức độ phổ biến | Hơn 14.000 tổ chức sử dụng toàn cầu | Đang triển khai nhanh tại châu Á-TBD |
Tin tốt là hai chuẩn mực này đang hội tụ mạnh mẽ. Tháng 6/2025, GRI đã cập nhật chuẩn mực khí hậu GRI 102 để tương thích với IFRS S2, cho phép doanh nghiệp chuẩn bị một bộ công bố phát thải khí nhà kính đáp ứng đồng thời cả hai chuẩn (IFRS Foundation, 2025; Green Central Banking, 2025).
2. Quy trình 6 bước lập Báo cáo Phát triển Bền vững
Dựa trên hướng dẫn chính thức của GRI (GRI 1: Foundation 2021) và IFRS Foundation (IFRS S1, S2), kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn, chúng tôi đề xuất quy trình 6 bước như sau:
| Bước | Tên bước | Mục tiêu chính |
|---|---|---|
| 1 | Lập kế hoạch & Xác định phạm vi | Xác định khung chuẩn, ranh giới báo cáo, thành lập nhóm dự án |
| 2 | Tham vấn các bên liên quan | Xác định kỳ vọng của nhà đầu tư, nhân viên, cộng đồng, khách hàng |
| 3 | Đánh giá tính trọng yếu | Xác định chủ đề trọng yếu cần báo cáo (tác động + tài chính) |
| 4 | Thu thập & Quản lý dữ liệu | Thu thập dữ liệu E, S, G theo template chuẩn hóa |
| 5 | Biên soạn & Thiết kế báo cáo | Viết nội dung, xây dựng narrative, thiết kế trình bày |
| 6 | Đảm bảo chất lượng & Công bố | Xác minh độc lập, phê duyệt nội bộ, công bố & truyền thông |
Bước 1: Lập kế hoạch và Xác định phạm vi
Đây là bước nền tảng quyết định chất lượng toàn bộ quá trình. Theo GRI 1: Foundation 2021, tổ chức cần thực hiện các công việc sau (GRI, 2021a):
Xác định cam kết lãnh đạo cấp cao: Báo cáo PTBV đòi hỏi sự phối hợp liên phòng ban, chỉ có sự cam kết từ Ban lãnh đạo cấp cao mới đảm bảo nguồn lực và sự hợp tác cần thiết.
Lựa chọn khung chuẩn mực: Xác định báo cáo theo GRI, ISSB, hay kết hợp cả hai. Đối với doanh nghiệp niêm yết Việt Nam, khuyến nghị sử dụng GRI làm nền tảng (phủ rộng ESG) kết hợp yêu cầu của Thông tư 96/2020/TT-BTC.
Xác định ranh giới báo cáo: Sử dụng phương pháp kiểm soát hoạt động (operational control) hoặc tỷ lệ vốn chủ sở hữu (equity share) theo GHG Protocol. Ranh giới cần nhất quán qua các năm.
Thành lập nhóm dự án đa chức năng: Bao gồm đại diện từ: Ban điều hành (sponsor), Phòng ESG/PTBV (lead), Tài chính, Vận hành/EHS, Nhân sự, Pháp chế, IT, Quan hệ nhà đầu tư, Mua sắm/Chuỗi cung ứng.
Khuyến nghị về timeline: Đối với doanh nghiệp lập báo cáo lần đầu, cần 12-18 tháng để hoàn thành chu kỳ đầy đủ. Các năm tiếp theo có thể rút ngắn còn 6-9 tháng.
Bước 2: Tham vấn các bên liên quan
GRI 2: General Disclosures 2021 (Mục 2-29) yêu cầu tổ chức công bố cách tiếp cận tham vấn các bên liên quan. IFRS S1 cũng nhấn mạnh việc hiểu kỳ vọng của nhà đầu tư về rủi ro và cơ hội bền vững (GRI, 2021b; IFRS Foundation, 2023a).
Xác định các nhóm bên liên quan chính: Bao gồm nhóm nội bộ (nhân viên, ban quản lý, HĐQT) và nhóm bên ngoài (nhà đầu tư, khách hàng, nhà cung cấp, cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương, tổ chức xã hội dân sự, hiệp hội ngành).
Triển khai đa phương pháp tham vấn: Khảo sát trực tuyến để thu thập dữ liệu định lượng; phỏng vấn sâu với các bên liên quan trọng yếu; nhóm tập trung (focus group) để thảo luận chuyên sâu; tham vấn công khai với cộng đồng.
Ghi chép và phân tích có hệ thống: Ánh xạ mối quan tâm của các bên liên quan với kết quả đánh giá tác động; xác định điểm hội tụ và khác biệt giữa các nhóm; phản hồi kết quả làm đầu vào cho Bước 3.
Bước 3: Đánh giá tính trọng yếu (Materiality Assessment)
Đây là bước quan trọng nhất trong quy trình – xác định những chủ đề nào cần được báo cáo. GRI 3: Material Topics 2021 cung cấp quy trình 4 bước chi tiết (GRI, 2021c):
| Bước GRI 3 | Nội dung thực hiện |
|---|---|
| 3.1. Hiểu bối cảnh | Lập bản đồ hoạt động kinh doanh, quan hệ chuỗi giá trị, các bên liên quan, và điều kiện bền vững tại nơi hoạt động |
| 3.2. Xác định tác động | Nhận diện các tác động thực tế và tiềm năng lên kinh tế, môi trường, con người – bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực, ngắn hạn và dài hạn |
| 3.3. Đánh giá mức độ | Sử dụng 3 tiêu chí: Quy mô (Scale), Phạm vi (Scope), Tính không thể khắc phục (Irremediable character). Đối với tác động tiềm năng: cộng thêm Khả năng xảy ra (Likelihood) |
| 3.4. Ưu tiên báo cáo | Xếp hạng theo mức độ nghiêm trọng, thiết lập ngưỡng minh bạch, nhóm các tác động liên quan thành chủ đề báo cáo. Ghi chép tiêu chí ngưỡng trong báo cáo |
Đối với doanh nghiệp cần tuân thủ cả ISSB, cần bổ sung góc nhìn “Financial Materiality” – tức là đánh giá xem các vấn đề bền vững có thể ảnh hưởng đến dòng tiền, khả năng tiếp cận vốn, hoặc chi phí vốn của doanh nghiệp trong ngắn, trung và dài hạn hay không (IFRS Foundation, 2023a).
Bước 4: Thu thập và Quản lý dữ liệu
Đây thường là bước tốn thời gian và công sức nhất. Theo khảo sát của Carbon Direct (2024), 83% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu phát thải chính xác, đặc biệt là Scope 3.
Các loại dữ liệu cần thu thập theo từng trụ cột ESG:
| E – Môi trường | Phát thải KNK (Scope 1, 2, 3); Tiêu thụ năng lượng theo nguồn; Sử dụng nước và xả thải; Chất thải rắn và nguy hại; Tác động đa dạng sinh học |
|---|---|
| S – Xã hội | Cơ cấu lực lượng lao động và đa dạng; Sự cố ATLĐ (TRIR, LTIR); Giờ đào tạo; Tỷ lệ nghỉ việc; Đầu tư cộng đồng; Mức lương và phúc lợi |
| G – Quản trị | Cơ cấu và đa dạng HĐQT; Thù lao điều hành; Hoàn thành đào tạo đạo đức; Quy trình quản lý rủi ro; Chính sách chống tham nhũng |
Nguyên tắc quản lý chất lượng dữ liệu: Áp dụng khung COSO cho dữ liệu ESG – đảm bảo tính đầy đủ (completeness), chính xác (accuracy), hợp lệ (validity), và kiểm soát truy cập (restricted access). Duy trì dấu vết kiểm toán (audit trail) ghi nhận nguồn, chuyển đổi, và phê duyệt.
Công cụ hỗ trợ: Các nền tảng phần mềm ESG phổ biến bao gồm Workiva (tích hợp báo cáo tài chính), Persefoni (kế toán carbon), IBM Envizi (quy mô doanh nghiệp lớn), Sweep (tập trung CSRD). Chi phí dao động từ 5.000-200.000 USD/năm tùy quy mô.
Bước 5: Biên soạn và Thiết kế báo cáo
Báo cáo PTBV không chỉ là tập hợp số liệu mà cần kể một câu chuyện mạch lạc về hành trình bền vững của doanh nghiệp. GRI 1 định nghĩa 8 nguyên tắc chất lượng báo cáo: Chính xác, Cân bằng, Rõ ràng, So sánh được, Đầy đủ, Bối cảnh bền vững, Kịp thời, Có thể xác minh (GRI, 2021a).
Cấu trúc báo cáo khuyến nghị:
- Thông điệp từ Lãnh đạo – Cam kết và tầm nhìn bền vững
- Giới thiệu tổ chức – Quy mô, hoạt động, chuỗi giá trị
- Phương pháp báo cáo – Khung chuẩn, ranh giới, quy trình trọng yếu
- Các chủ đề trọng yếu – Thảo luận chi tiết từng chủ đề
- Quản trị bền vững – Cơ cấu giám sát, chính sách
- Chiến lược và mục tiêu – Định hướng tương lai
- Chỉ số và hiệu suất – Dữ liệu ESG theo năm
- Chỉ mục khung chuẩn – GRI Content Index, SASB alignment
- Báo cáo đảm bảo – Nếu có xác minh độc lập
Bước 6: Đảm bảo chất lượng và Công bố
Xác minh độc lập (assurance) ngày càng trở nên quan trọng. Theo khảo sát của PwC (2023), 85% nhà đầu tư cho biết “reasonable assurance” sẽ tăng đáng kể độ tin cậy vào báo cáo bền vững.
Hai cấp độ đảm bảo:
| Tiêu chí | Limited Assurance | Reasonable Assurance |
|---|---|---|
| Mức độ tin cậy | Trung bình (kết luận phủ định) | Cao nhất (kết luận khẳng định) |
| Công sức/Chi phí | 40-60% so với Reasonable | Tương đương kiểm toán BCTC |
| Chuẩn mực áp dụng | ISAE 3000, AA1000AS, ISSA 5000 | ISAE 3000, ISSA 5000 |
Đáng chú ý, IAASB đã phê duyệt chuẩn mực mới ISSA 5000 (International Standard on Sustainability Assurance) vào tháng 9/2024, có hiệu lực từ 15/12/2026. Đây là chuẩn mực đầu tiên được thiết kế riêng cho đảm bảo bền vững, có thể được sử dụng bởi cả kiểm toán viên và nhà cung cấp đảm bảo phi kế toán (IAASB, 2024; Texas CPA, 2025).
Kênh công bố:
Website doanh nghiệp (mục Phát triển bền vững); Báo cáo thường niên tích hợp; Báo cáo PTBV riêng biệt (PDF và web tương tác); Hồ sơ pháp quy (theo yêu cầu sàn chứng khoán); Các nền tảng chuyên biệt (CDP, GRESB).
3. Lưu ý đặc thù cho doanh nghiệp Việt Nam
Theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, các công ty đại chúng, niêm yết, công ty chứng khoán và quản lý quỹ phải công bố thông tin phát triển bền vững trong báo cáo thường niên. Yêu cầu bao gồm (Bộ Tài chính, 2020):
Công bố môi trường: Tổng phát thải KNK trực tiếp và gián tiếp (Scope 1, 2); biện pháp giảm phát thải; tiêu thụ năng lượng; sử dụng nước; quản lý chất thải; tuân thủ pháp luật môi trường.
Công bố xã hội: Chính sách lao động và số lượng nhân sự; bình đẳng giới; an toàn sức khỏe nghề nghiệp; đào tạo; đầu tư cộng đồng.
Từ 01/01/2025, công ty đại chúng quy mô lớn phải công bố bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh (Thông tư 68/2024/TT-BTC). Điều này đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao chất lượng báo cáo để đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư quốc tế.
4. Kết luận
Lập báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để tiếp cận vốn và thị trường. Với sự hội tụ ngày càng tăng giữa GRI và ISSB, doanh nghiệp có thể xây dựng một hệ thống thu thập dữ liệu thống nhất phục vụ đồng thời nhiều khung chuẩn.
Quy trình 6 bước được trình bày trong bài viết này cung cấp một lộ trình có hệ thống, từ khâu lập kế hoạch đến công bố. Điểm mấu chốt là: bắt đầu sớm (12-18 tháng cho lần đầu), cam kết từ lãnh đạo cấp cao, đầu tư vào hệ thống dữ liệu, và chuẩn bị cho đảm bảo độc lập ngay từ đầu.
Doanh nghiệp Việt Nam nên tuân thủ yêu cầu bắt buộc theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, đồng thời tận dụng các khung chuẩn quốc tế như GRI để nâng cao chất lượng báo cáo, tiếp cận nguồn tài chính bền vững, và đáp ứng kỳ vọng của đối tác trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lời chia sẻ từ Nhóm Chuyên gia ESG – Công ty Cổ Phần Carbon CREDIT VIET NAM
Trong nhiều năm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam lập báo cáo PTBV, chúng tôi nhận thấy rằng khó khăn lớn nhất không nằm ở kỹ thuật mà ở sự thay đổi tư duy. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem báo cáo PTBV là “gánh nặng tuân thủ” thay vì “công cụ chiến lược”.
Kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy: những doanh nghiệp xem quá trình lập báo cáo như cơ hội để “soi gương” – nhìn lại hoạt động, phát hiện rủi ro, và xác định cơ hội cải thiện – là những doanh nghiệp đạt được giá trị thực sự từ báo cáo PTBV. Họ không chỉ hoàn thành nghĩa vụ công bố mà còn xây dựng được văn hóa bền vững từ bên trong.
Nếu Quý doanh nghiệp đang chuẩn bị lập báo cáo PTBV lần đầu, hoặc muốn nâng cấp từ báo cáo cơ bản lên chuẩn GRI/ISSB đầy đủ, đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sẵn sàng đồng hành – từ tư vấn chiến lược, đào tạo nội bộ, hỗ trợ thu thập dữ liệu, đến biên soạn và thiết kế báo cáo hoàn chỉnh.
Trân trọng,
Nhóm chuyên gia ESG – Công ty Cổ Phần Carbon Credit Viet Nam
Tài liệu tham khảo (Reference List)
AccountAbility (2020) AA1000 Assurance Standard v3. London: AccountAbility. Available at: https://www.accountability.org/ (Accessed: February 2025).
BDO (2024) ‘Which Level of Assurance is Best for Your ESG Reporting?’, BDO Insights. Available at: https://www.bdo.com/ (Accessed: February 2025).
Bộ Tài chính (2020) Thông tư số 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán. Hà Nội: Bộ Tài chính.
Carbon Direct (2024) ‘Carbon footprint data collection: Common challenges and how to solve them’, Carbon Direct Insights. Available at: https://www.carbon-direct.com/ (Accessed: February 2025).
Consultancy.eu (2024) ‘Global Reporting Initiative: How to navigate the latest GRI standards’, Consultancy.eu. Available at: https://www.consultancy.eu/ (Accessed: February 2025).
Green Central Banking (2025) ‘GRI climate standards updated to better align with ISSB’, Green Central Banking, June 2025. Available at: https://greencentralbanking.com/ (Accessed: February 2025).
GRI (2021a) GRI 1: Foundation 2021. Amsterdam: Global Reporting Initiative. Available at: https://www.globalreporting.org/ (Accessed: February 2025).
GRI (2021b) GRI 2: General Disclosures 2021. Amsterdam: Global Reporting Initiative. Available at: https://www.globalreporting.org/ (Accessed: February 2025).
GRI (2021c) GRI 3: Material Topics 2021. Amsterdam: Global Reporting Initiative. Available at: https://www.globalreporting.org/ (Accessed: February 2025).
GRI and IFRS Foundation (2024) Interoperability considerations for GHG emissions when applying GRI Standards and ISSB Standards. Amsterdam/London: GRI/IFRS Foundation. Available at: https://www.globalreporting.org/ (Accessed: February 2025).
IAASB (2024) International Standard on Sustainability Assurance 5000, General Requirements for Sustainability Assurance Engagements. New York: International Auditing and Assurance Standards Board. Available at: https://www.iaasb.org/ (Accessed: February 2025).
IFRS Foundation (2023a) IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information. London: IFRS Foundation. Available at: https://www.ifrs.org/ (Accessed: February 2025).
IFRS Foundation (2023b) IFRS S2 Climate-related Disclosures. London: IFRS Foundation. Available at: https://www.ifrs.org/ (Accessed: February 2025).
IFRS Foundation (2025) ‘GRI 102 and IFRS S2—Reporting on both standards and equivalence for IFRS S2 on GHG Emissions Disclosures’, IFRS News, June 2025. Available at: https://www.ifrs.org/ (Accessed: February 2025).
PwC (2023) Global Investor Survey 2023: The ESG Execution Gap. PwC Global. Available at: https://www.pwc.com/ (Accessed: February 2025).
Texas Society of CPAs (2025) ‘IAASB Approves New Standard on Sustainability Assurance’, Today’s CPA Magazine, November-December 2025. Available at: https://www.tx.cpa/ (Accessed: February 2025).
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm:
Bài viết này được biên soạn với mục đích cung cấp thông tin hướng dẫn tổng quan và không cấu thành tư vấn chuyên môn. Các chuẩn mực báo cáo có thể được cập nhật và việc áp dụng cụ thể phụ thuộc vào hoàn cảnh của từng doanh nghiệp. Quý doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn ESG trước khi triển khai.
© 2025 Công ty Cổ Phần Carbon Credit Viet Nam. Bảo lưu mọi quyền.
